چه با ساير وزرا در ميان مىآمد ، هيچ سخنى در ميان نيامد . پس از قدرى صحبت برخاسته ، رفتيم به تماشاى « مسجد اياصوفيّه » ، كه واقعا يكى از ابنيه نفيسهء قديمه است . گنبد بسيار بزرگى دارد . قطرش 115 پا است . 16 درب آهنى و 16 ستون سنگ يكپارچه ، كه 8 ستون « سنگ سماق » و 6 ستون « سنگ يشم » است ، دارد . اينها مال « معبدى » بودند در « رم » ، موسوم به « معبد آفتاب » . « كنستانتين » « 1 » از معبد مذكور به اين‌جا حمل كردند . 2 شمع بسيار طويل و قطور ، طرفين محراب بود . هريك اقلا پنج شش اصبع قطر داشتند و به طول 2 ذرع مىشد . گفتند هريك از اينها 5 سال مىسوزد . بالاى محراب « شاه‌نشينى » « 2 » بود كه اطرافش معجر « 3 » طلا بود . گفتند اين‌جا جايى است كه سلطان عصر نماز مىخواند و مأمومين از پائين اقتدا مىكنند . در صحن مسجد ، حوضى بود از « سنگ مرمر » . اطراف حوض را شيرهاى متعدد كار گذاشته بودند براى وضو ساختن و غيره . دور حوض ، معجر بلندى بود كه مانع باشد از اين‌كه مردم دست و رو ميان [ در ] حوض بشويند . 4 منارهء طويلى در اطراف گنبد بود ، ولى به‌طورى كه بايستى اين بناى عالى را تر و تازه نگاه دارند ، نبود . اين مسجد را « كنستانتين دوم » در سال 360 مسيحى ، به نام « اجياصوفيا » يعنى « عقل مقدس » ساخت . در سال 532 عيسوى ، « جستنان » « 4 » يونانى ، اين‌جا را « معبد » كرد . يك تخته‌سنگ مرمر سرخى اين‌جا بود . گفتند : اين « گهوارهء حضرت مسيح » است . شب‌هاى رمضان ، قناديل « 5 » كواكب تمثيل در اين مسجد به قدرى مىفروزند ، كه

--> ( 1 ) . Constantin . ( 2 ) . پيشگاه ، صدر ، رواق و ايوانى برجسته‌تر از سطح كوشك و قصر ، كه شخص پادشاه در آن‌جا جلوس مىكند . ( 3 ) . عمامه بر سر نهاده ، يكى از اشكال خطوط اسلامى . ( 4 ) . ژوستىنين ( Justinianus ) ، نام امپراتور روم شرقى ( بيزانس ) كه از 527 تا 565 م . حكومت كرد و عمارت سنت سوفى در استانبول را بنا نهاد . ( 5 ) . جمع قنديل ، و معرب كنديل و به معنى چراغدان ، فانوس . از يونانى Kandhela و ايتاليايى Candela و فرانسوى Chandelle به معنى شمع و نفس است ، مخصوصا چراغدانى كه از سقف مىآويزند .